Gemeentelijke schaalvergroting levert wél geld op
“Gemeentelijke schaalvergroting levert geen geld op” kopte het artikel van de directeur van het COELO in het gerenommeerde economenblad ESB van 28 mei jl. Kranten en andere media namen de kop en de conclusie over. ‘Samenvoegen van kleinere gemeenten tot grotere gemeenten leidt niet tot kostenbesparing’ was het beeld dat bleef hangen.
Volgens het onderzoek, hebben recente herindelingen niet tot besparingen geleid, omdat opschaling van gemeenten tot extra managementlagen leidt, die nodig zijn om de grotere organisatie te coördineren.
De vraag die dan meteen opkomt is hoe de onderzochte herindelingen zijn uitgevoerd, en of er een verband te leggen is tussen de grootte van de gemeente en de uitgaven van de gemeente per inwoner. Is er naast samenvoegen van gemeenten bijvoorbeeld ook tot samenwerking met andere grotere gemeenten overgegaan?
Gelukkig wijst het onderzoek ook uit dat in een aantal onderzochte gemeenten de herindeling een positief effect heeft gehad op de efficiencywinst. Het kan dus wel. Uiteindelijk is het efficiënter werken van de nieuwe gemeente toch de bedoeling van samenvoegen van kleinere gemeenten.
De vraag blijft: waarom leidt samenvoeging van gemeenten door herindeling in de praktijk doorgaans in de eerste zeven jaar na de herindeling niet tot de beoogde efficiencywinst? Deze vraag wordt niet beantwoord in het COELO-onderzoek. Zou dat komen omdat het simpelweg bij elkaar zetten van bijna identieke ambtenarenapparaten niet op alle fronten meteen voordelen oplevert?
Vergelijk dit maar eens met de situatie waarin twee mensen gaan samenwonen. Dan hebben ze elk vaak ook eerst twee stofzuigers, twee bankstellen en elk een eigen wijze van boodschappen doen. Diegene die het beste en snelste kan stofzuigen, gaat stofzuigen met de modernste van de twee stofzuigers. En de ander doet de boodschappen. En als geen van beiden goed is in afwassen, dan komt er vast een afwasmachine. Zo zou het bij samenvoeging of samenwerking tussen lokale overheden ook moeten gaan. Wie kan wat het beste tegen de laagste kosten?
Wanneer gemeenten worden samengevoegd, is het raadzaam om op regionale bovengemeentelijke schaal een aantal uitvoeringstaken te organiseren. Denk aan de inning en de heffing van belastingen of de automatisering. Laat grotere gemeenten zich bezighouden met een zo beperkt mogelijk aantal taken in eigen beheer, laat ze samenwerken op grotere schaal. Groter, maar slanker. Geen extra gemeentelijke managementlagen alstublieft! Dat is absoluut niet nodig.
Afgeslankte grotere gemeenten hebben dan door de verkleining van het takenpakket, zelf relatief minder ambtenaren nodig. Er kan dan daarnaast natuurlijk bezuinigd worden op burgemeesters, wethouders, gemeentesecretarissen, leden van de griffie en gemeenteraadsleden. Niet overal hetzelfde wiel uitvinden, dezelfde procedures doorlopen, ongeveer dezelfde rapporten (laten) schrijven en tegen dezelfde problemen aanlopen. Eén gemeentehuis. Eén, liefst digitaal loket, met de beste, klantvriendelijkste aanpak. Van alles één en in één keer goed. Het scheelt uiteindelijk ook in de kosten van de inhuur van externen, want de uitvoering van de voorheen ingehuurde expertise wordt samengevoegd, bovengemeentelijk.
Het gaat het gezonde verstand te boven dat al deze bezuinigingen niet genoeg geld zouden opleveren voor het behalen van efficiencywinst. Mijn conclusie is dat dit COELO-onderzoek aantoont dat de wijze waarop de herindelingen in de praktijk tot nu toe zijn uitgevoerd, op vele punten beter kan en gelukkig in een aantal situaties ook daadwerkelijk goed is opgepakt en uitgepakt. In Groningen kunnen we ons voordeel ermee doen.
23 gemeenten in Groningen staan aan de vooravond van samenvoeging en samenwerking. Gemeenten, politiek, laat u niet tegenhouden door dit COELO-rapport, maar leer van de fouten die gemaakt zijn bij eerdere herindelingen en laat het gezonde verstand en de portemonnee van ons allemaal prevaleren. Provincie, faciliteer, initieer, stuur en bepaal waar mogelijk. Geen gezeur, kop d’r veur! Op naar zes grote Groningse gemeenten, het liefst dit jaar nog…
Paulien Geerdink is fiscaal econoom, eigenaar van Local Tax Law, adviesbureau lokale belastingen.
: 
Tja, met puur eenzijdige financiële oogkleppen op kan je ook alle Groninger gemeenten wel samenvoegen, cq opheffen en door de provincie vervangen. Dan hoef je je ook geen zorgen te maken over de afstand tussen gemeente en burger, en kan je je stekeblind houden voor allerlei sociaal ongewenste effecten. Veel succes op dit onzalige pad!
Leuk verhaal, maar wel eenzijdig bezien vanuit de kostenkant. Neem bij het maken van een vergelijk ook de inkomstenzijde even mee, met name de uitkeringen van het rijk lopen aanzienlijk terug, i.c. het gemeentefonds keert maar 1x het basisbedrag uit en niet voor elke ex-gemeente. En dat gebeurt op meerdere fronten.
Centraliseren van de belastinginning is een goed voorbeeld van samenwerken, maar belastingheffing? Iedere gemeente zal toch zelf willen regelen wat de hoogte van de belastingen zal zijn! Niet meer dan nodig is, maar dat verschilt nogal per gemeente door bijv. de structuur en de voorzieningen.
Al met al een gepopulariseerd verhaal zonder diepgang; toch het COELO-rapport eens goed bestuderen en je verdiepen in de structuur van de gemeentelijke financiën.
Zeer eenzijdig verhaal.
Uit recentelijk onderzoek blijkt dat gemeenten, die zijn samen gegaan, de kostenstructuur aanmerkelijk zijn toegenomen.
Dit werd mede veroorzaakt door management lagen die moesten worden tussengevoegd. Deze kosten groeiden exorbitant in vergelijking met kleinere gemeenten.
Dit soort kreten heeft niemand iets aan.
Het nut van schaalvergroting zit niet in de samenvoeging van 3 onwillige provincies. Het nut van grotere gemeenten is aantoonbaar. Er zijn veel voordelen te behalen en emotioneel zijn er weinig weerstanden te verwachten. Het voordeel zit met name in de grootschaligheid van de gemeente (uitkering gemeentefonds), de efficiency slag die gemaakt kan worden (zie bijv. de samenwerking Groningen-Ten Boer). zo zijn er meer grote voordelen te behalen zeker in het gebied Groningen. In mijn gedachten zou dan een samenwerking/fusie tussen Groningen-Ten Boer-Haren-Zuidhorn-Slochteren wenselijk zijn. Ik kan me vinden in het verhaal van mevrouw Geerdink. Ik zie vooral de voordelen in de kwaliteitsverbeteringen die een grote gemeente kan bewerkstelligen.
Ik ben het eens met George dat kwaliteitsverbetering een belangrijk argument is in deze discussie. In Drenthe hebben we na de nodige aanloopperikelen gezien dat flinke herindelingen resultaat hebben. Maar echt optimaal wordt het als we ook de huidige provinciegrenzen over gaan, bv Leek/Noordenveld en Haren/ Tynaarlo. De logische consequentie is dat er in Groningen/Drenthe voor zo’n 20 gemeeenten ook geen 2 provinciale besturen meer nodig zijn: de geboorte van Hunzeland.
Het zwakke punt in de redenering van Geerding, en eigenlijk van elke pleitbezorger van schaalvergroting, is dat de argumenten altijd weer kunnen worden herhaald voor de volgende schaalvergroting.
Tja. Dat COELO-onderzoek, dat is door mij uitgevoerd. Daar komt uit dat gemeentelijke uitgaven na herindeling in de meeste gevallen sterker stijgen dan die in gemeenten die niet zijn heringedeeld. Voor wie meer wil weten, zie: http://www.coelo.nl/artikelen/esb%20schaalvergroting.pdf.
Het is natuurlijk best denkbaar dat herindelingen beter kunnen worden aangepakt dan het afgelopen decennium doorgaans is gebeurd. Maar wie zegt dat dit in de toekomst zal gebeuren? En zo dit al gebeuren zal, waaruit blijkt dat dit dan wel geld oplevert? Cijfers en feiten graag, geen vermoedens of anecdotes! Het gaat wel over ons openbaar bestuur. Daar moeten we zuinig op zijn.
Dit is overigens alleen nog maar de financiële discussie. Herindeling gaat over veel meer. Ook daarbij blijken de argumenten voor herindeling vaak boterzacht. Zie http://www.coelo.nl/artikelen/bb%20decentralisatiedogma.pdf.
De redenering van schaalvergroting is eindig.
Twee managementlagen is in mijn beleving de max. om ook nog enige betrokkenheid te houden.
Grote organisaties creeeren intern afstand. Dat probeert men te voorkomen door goede communicatie. Gezien de grootte kan dat veelal alleen via electronische weg.
Ik zie grote voordelen in schaalvergroting mits rekening met deze aspecten is gehouden.
En tot slot:
Bij gemeenten is altijd een sociaal statuut indien ze samen gaan. Helaas blokkeert dit een optimale organisatie van kwaliteiten van ambtenaren.
Wat betreft overheid:
Zou je als overheid niet met name de controle en beleidstaak op je moeten nemen en de uitvoering, zeker technische zaken (klein of grootschalig) aan de markt overlaten?
(onze website is tijdelijk onbereikbaar door technische problemen)
Na een loopbaan in (internationaal) bedrijfsleven, gemeentelijke en rijksoverheid en weer bedrijfsleven durf ik te stellen dat niet alleen bij de overheid maar ook in het bedrijfsleven veel theoretische voordelen van schaalvergroting niet worden bereikt. Dat stelt namelijk bijzondere eisen aan het management. En dat is uiterst schaars. Bovendien wordt je er niet populair mee in je organisatie. Winst wordt gemakkelijker gemaakt door een hoge prijs. De kans dat non profit instellingen en de overheid in het bijzonder dit soort schaalvoordelen realiseren,is , zeker in dit licht, miniem. Heeft u wel eens uitgerekend wat een reorganisatie kost, een nieuw gemeentehuis, de leegstand van het oude? En het potverteren vooraf? En fusie na fusie in 15-25 jaar? Meten is dus de enige betrouwbare basis voor een uitspraak.
Wat me meer zorgen baart is het volledig negeren van het verlies van de betrokkenheid van de burgers, de bijl aan de wortel van de democratie. Wij maken ons daar druk over in een gemeente met 4 dorpen. Bestuurders laten zich slechts leiden door druk van een provincie zonder onderbouwd beleid, druk van partijafdelingen en druk van ambtenaren die bij te laat aanhaken bang zijn voor hun positie. Een alternatief voor de betrokkenheid van het kleinere aantal raads- en collegeleden na de fusie bij vraagstukken in hun woonkern krijgt geen seconde aandacht. Bestuurders moeten niet naar “boven” kijken, maar naar hun kiezers. Die bieden ze slechts hogere belastingen – het resultaat van de uitkomsten van dit onderzoek -, grotere afstanden voor dienstverlening en nog minder gehoor voor hun wensen.